Streličarstvo: discipline, pravila i oprema

Streličarstvo je precizni sport u kojem takmičari ispaljuju strele iz luka na metu sa koncentričnim krugovima, a rezultat zavisi od položaja strela na meti. Međunarodnim takmičenjima upravlja World Archery, a na Olimpijskim igrama se do sada koristio olimpijski (recurve) luk. U Srbiji ovaj sport vodi Streličarski savez Srbije.

Dve osnovne vrste luka

Na međunarodnim takmičenjima najčešće se koriste dva luka, koji se razlikuju po konstrukciji i po pravilima.

• Olimpijski (recurve) luk: krajevi krakova savijeni su od strelca kada je luk neupet. Strela se obično otpušta čim se dosegne puno izvlačenje. Dozvoljeni su nišan, stabilizatori, držač strele, dodatni tegovi i prigušivač vibracija. Na Olimpijskim igrama koristi se samo ova vrsta luka.
• Compound luk: na vrhovima krakova nalaze se kotur-mehanizmi (ekscentri) koji smanjuju silu potrebnu da se tetiva drži zategnuta u punom izvlačenju. Raspon smanjenja sile (engl. let-off) obično iznosi od 65 do 80 posto. Strelci koriste mehanički okidač (release), a nišan sa dioptrom (engl. peep sight) dozvoljen je samo kod ovog luka; strela se često kratko zadrži u punom izvlačenju pre ispaljivanja.

Pored njih, World Archery propisuje i pravila za barebow, luk bez nišana, a u širem smislu postoje i tradicionalni lukovi i dugi luk. Strele su najčešće od karbona ili aluminijuma, pri čemu se aluminijum često koristi za početnike.

Discipline i rastojanja

Najpoznatija disciplina je gađanje mete na otvorenom (target archery), koja se održava na Olimpijskim i Paraolimpijskim igrama. Pored nje, World Archery organizuje i takmičenja u sledećim oblicima:

• gađanje u dvorani na 18 m;
• field archery, gađanje na prirodnom terenu sa metama na različitim rastojanjima;
• 3D streličarstvo;
• para streličarstvo.

Osnovne postavke za gađanje na otvorenom navedene su u tabeli (prema pravilima World Archery):

Kod compound luka na meti se obično koriste samo unutrašnji krugovi, jer spoljna četiri kruga (u belom i crnom polju) nisu potrebna. U dvorani se gađa na manje mete, na primer prečnika 40 cm sa rastojanja od 18 m.

Bodovanje

Standardna meta ima deset krugova u pet boja (bela, crna, plava, crvena i zlatna), pa svaka boja obuhvata po dva kruga. Spoljni krug vredi jedan poen, a unutrašnji deset poena; promašaj nosi nula. U središtu desetke nalazi se i mali krug označen sa X, koji se na otvorenom koristi za razrešavanje nerešenih rezultata.

Takmičenje obično počinje kvalifikacijama u kojima svaki strelac ispaljuje 72 strele, a rezultat određuje poredak za eliminacioni deo. U pojedinačnoj konkurenciji se od 2012. primenjuje sistem setova: u svakom setu strelac ispaljuje tri strele, bolji set donosi dva poena, nerešen set po jedan, a pobednik je prvi koji dođe do šest poena. Ako je posle pet setova nerešeno, odlučuje jedna strela za razrešenje, i pobeđuje onaj čija je strela bliža središtu. U timskoj konkurenciji pobeđuje ekipa koja prva sakupi pet setovskih poena. Mešovita ekipna disciplina (jedan muškarac i jedna žena) uvedena je u program Igara 2020. u Tokiju.

Oprema i priprema

Osim luka i strela, oprema obuhvata nišan, stabilizatore, držač strele i druge dodatke čija je upotreba propisana za svaku vrstu luka. Opremu treba prilagoditi telu strelca, pa početnici treba da traže pomoć kvalifikovanog trenera. Streličarstvo zahteva stabilnost ramenog pojasa i leđa, kontrolu disanja, koncentraciju i ponovljivost pokreta. Više o ovim komponentama čitajte u tekstu Fizičke sposobnosti čoveka, a o zdravstvenim koristima redovne aktivnosti u tekstu Sport i zdravlje. Pre početka treninga i u slučaju povreda ramena ili leđa preporučuje se konsultacija sa lekarom sportske medicine. Zbog opasnosti od strela, vežbanje je dozvoljeno samo na obeleženom strelištu i uz nadzor.

World Archery i Olimpijske igre

Međunarodna organizacija osnovana je 1931. godine u Lavovu (tada u Poljskoj) kao FITA (Fédération Internationale de Tir à l’Arc), a 2011. godine zvanično je promenila ime u World Archery. Sedište joj je u Lozani. Streličarstvo se na Olimpijskim igrama prvi put pojavilo 1900, nije se održavalo od 1920. do 1972, a stalno mesto u programu vratilo je 1972. u Minhenu. Pojedinačna takmičenja za muškarce i žene održavaju se na svakim Igrama od 1972, a ekipna od 1988. Compound luk debitovaće na Olimpijskim igrama u Los Anđelesu 2028. u mešovitoj ekipnoj konkurenciji, pa će program imati šest disciplina. Opšti kontekst olimpijskog pokreta pogledajte u tekstu Kratka istorija Olimpijskih igara.

Streličarstvo u Srbiji

Srbija je navedena među članicama World Archery. Delatnost u zemlji organizuje Streličarski savez Srbije, koji, prema podacima na njegovom sajtu, vodi registar strelaca i klubova, kalendar takmičenja, nacionalne rekorde i rang-liste u disciplinama target, field i 3D, i organizuje državna takmičenja i reprezentaciju. U međunarodnoj komunikaciji savez se predstavlja kao Serbian Archery Association. Ne treba ga mešati sa Streljačkim savezom Srbije, koji vodi sportsko streljaštvo.

Izvori

• World Archery: Target Archery
• World Archery: History of the federation
• Wikipedia: Archery at the Summer Olympics
• World Archery: Compound archery to make Olympic debut at LA28
• Streličarski savez Srbije (serbianarchery.com)

Tekst pripremila redakcija Savremeni Sport. Provereno 21. oktobra 2026.