Specifičnost sportske rekreacije
U savremenim uslovima života i rada, fizička kultura (sport) se uglavnom ispoljava kroz tri područja: fizičko vaspitanje, sportsku rekreaciju i sport. Pored toga, sredstva fizičke kulture primenjuju se u savremenoj medicini za lečenje brojnih tegoba lokomotornog aparata, kardiovaskularnog, respiratornog, nervnog i drugih sistema.To je područje kineziterapije koje povezuje fizičku kulturu i medicinu. Još je, francuski leka Tisso u 18 veku naglasio da "kretanje po svom delovanju može da zameni sve lekove, a da svi lekovi na svetu ne mogu zameniti delovanje kretanja"- fizičke aktivnosti.

Sve više autora različitih specijalnosti ukazuje na diferencijaciju fizičke kulture na osnovu diferencijacije njenih socijalnih funkcija. Tako, na primer, finski sociolog K. Heinila naglašava da se radi o dve koncepcije razvoja fizičke kulture: prva je darvinistička (takmičarska ili tehnološka) koja se zasniva na selekciji mladih i talentovanih, u kojoj je sve podvrgnuto postizanju sportsko-tehničkih rezultata i u kojoj čovek služi sportu; druga je humanistička, usmerena za zadovoljavanje relevantnih ljudskih potreba, i u kojoj sport služi čoveku.

I drugi stručnjaci ukazuju na društveno-istorijsku uslovljenost diferenciranja fizičke kulture i njeno posmatranje i izučavanje kao celovitog socijalnog sistema koji u sebi sadrži tri različite i međusobno povezane pojave: fizičko vaspitanje, sportsku rekreaciju i sport.

Svaka od navedenih pojava izvršava u društvu specifične funkcije.  U okviru diferencijacije fizičke kulture sve više prisutna sociološka orijentacija njenih područja prema glavnim socijalnim sferama života: radu, obrazovanju i slobodnom vremenu, tako da je fizičko vaspitanje prevashodno orijentisano na sferu obrazovanja, sportska rekreacija na sferu slobodnog vremena, a sport na sferu rada.

Veliki broj raznovrsnih potreba i interesa dece, omladine i svih profesionalnih i socijalnih kategorija odraslih u fizičkoj kulturi, mogu se efikasno i racionalno zadovoljavati samo  primenom odgovarajućih sadržaja, oblika i metoda aktivnosti. Upravo to je zakonito uslovilo diferencijaciju fizičke kulture na tri navedena područja sa specifičnim ciljevima i zadacima.

Materijalna osnova, na kojoj se diferenciraju socijalne funkcije pojedinih područja sporta su ljudske potrebe kao složene bio-psiho-socijalne kategorije. Potrebe i u sportu predstavljaju materijalnu osnovu motivacije, što uslovljava da se bitno razlikuje struktura motiva u fizičkom vaspitanju, sportskoj rekreaciji i sportu.

Osnovni kriterijum, na osnovu koga se i u praksi i nauci objektivno mogu diferencirati pojedina područja sporta, je osnovni cilj, motivacija, namena, osnovni zadatak radi čijeg se rešenja primenjuje odabrana kineziološka aktivnost, drugim rečima osnovna funkcija programa-aktivnosti.

Najbolja potvrda opravdanosti takvog pristupa je činjenica da  mnoge aktivnosti identične ili veoma bliske motoričke strukture, na primer, pešačenje ili trčanje, mogu biti sadržaj radne, umetničke, obrazovno - vaspitne, vojne, kineziterapijske, sportske i sportsko - rekreativne aktivnosti.

Ista motorička aktivnost, identične motoričke strukture, istog ili sličnog obima i intenziteta opterećenja pojavljuje se kao osnovni sadržaj različitih čovekovih aktivnosti: rada, umetnosti, rata, obrazovanja, sporta, rekreacije, kineziterapije i sl.

Suština je, znači, u osnovnom cilju, nameni, funkciji aktivnosti:
  • u sportu je to vrhunski sportsko - tehnički rezultat, pobeda, medalja, titula i afirmacija, biznis;
  • u fizičkom vaspitanju - doprinos razvoju ličnosti,  priprema za rad, slobodno vreme, rekreaciju i život, svestrani razvoj, obrazovanje i vaspitanje;
  • u sportskoj rekreaciji - optimizacija psihosomatskog statusa, prevencija, očuvanje i unapređenje zdravlja, efikasan odmor i oporavak, sadržajno i kulturno provođenje slobodnog vremena;
  • u kineziterapiji - lečenje, rehabilitacija, otklanjanje i/ili ublažavanje zdravstvenih tegoba i smetnji.
Fizička kultura/sport, svojom delatnom sferom, sistemom svojih programa čini takođe složenu programsku strukturu koju čine ranije pobrojana područja, odnosno podsistemi.

Termin sportska rekreacija, zavisno od konteksta u kome se koristi označava: vrstu aktivnosti (delatnu sferu); proces vežbanja, odnosno proces transformacija psihosomatskog statusa; sveukupnost predmetnih vrednosti, odnosno sistem sadržaja, oblika i metoda programa sportske rekreacije koji su rezultat nauke i savremene prakse; sistem organizacija i institucija (organizacionu strukturu sportske rekreacije); sistem vrednosti (rezultate, odnosno efekte aktivnosti).

U stručnoj, naučnoj literaturi i najširoj praksi koriste se različiti termini za označavanje pojedinih aspekata sportske rekreacije:
  • za označavanje delatne sfere, odnosno aktivnosti koriste se termini: aktivnosti u sportskoj rekreaciji, vežbanje (fizičko, telesno, motoričko, sportsko-rekreativno, aktivno), kineziološke aktivnosti, trim aktivnosti, "sport za svakoga" , "rekreiranje", treniranje, "trimovanje", bavljenje sportsko-rekreativnim aktivnostima, upražnjavanje sportsko - rekreativnih aktivnosti, aktivan odmor i sl.;
  • za označavanje predmetnih vrednosti, odnosno programa sportske rekreacije koriste se termini: sadržaji aktivnosti, oblici aktivnosti, sportsko - rekreativne aktivnosti, programi sportske rekreacije, modeli programa (opšte, specijalne, selektivne namene) sportske rekreacije, programirane sportsko-rekreativne aktivnosti i sl. Kada je reč o programima koji su rezultat naučnih istraživanja njihov naziv obično sadrži bliži cilj i namenu programa: selektivni programi, programi zdravstveno-preventivne usmerenosti, aerobni programi, korektivno-kompenzatorni programi, programi aktivnog odmora, zabavno-rekreativni programi i sl.;
  • za označavanje efekata programa sportske rekreacije, odnosno sistema vrednosti u sportskoj rekreaciji adekvatnije je primenjivati termine koji odražavaju suštinu usmerenosti sportske rekreacije: adaptiranost organizma (ili pojedinih organa i sistema) na fizička (sportsko-rekreativna) opterećenja, umesto opšteg (sportskog) termina utreniranost; vežbanje ili upražnjavanje programa sportske rekreacije umesto sportskog termina treniranje. Takođe treba precizno određivati i efekte pojedinih specijalnih ili ciljanih (selektivnih) programa: prevencija zamora, ublažavanje i/ili otklanjanje zamora, prevencija, ublažavanje i/ili otklanjanje bolova, tegoba i simptoma zamora i negativnih posledica asimetričnih opterećenja na radnom mestu, unapređenje i jačanje zdravlja, povećavanje aerobnih sposobosti i sl.
Kinezofilija - potreba za fizičkom aktivnošću je jedna od osnovnih biogenih potreba, koja u uslovima naučno-tehnološke i informatičke revolucije postaje sve značajnija psiho-sociološka kategorija. Kinezofilija je biološka pretpostavka antropogeneze i zato efikasno i racionalno zadovoljavanje potreba za kretanjem u  životu svakog pojedinca ima presudan značaj za održavanje biološke i sociopsihološke ravnoteže. Kineziofilija ima specifičnu uzrasnu dinamiku, a pored toga uslovljena je i polnim, zdravstvenim, psihosomatskim, radno-ergonomskim, socio-psihološkim i drugim karakteristikama svakog pojedinca.

Fizička kultura u savremenom društvu može uspešno ostvarivati značajne biološko-zdravstvene, obrazovno-vaspitne, ekonomsko-radne, sociološko-psihološke  funkcije samo ako se budu paralelno i usaglašeno razvijala sva tri njena osnovna područja, kao komplementarna - čime se jedino može obezbediti racionalno i efikasno zadovoljavanje po karakteru raznovrsnih potreba i interesa savremenog čoveka u fizičkoj kulturi.

Ova tri područja fizičke kulture su komplementarna, međusobno  tesno povezana i uslovljena,  iako između njih postoje bitne razlike u programskoj usmerenosti, u osnovnim funkcijama i zadacima, a time i u organizacionim, programskim, kadrovskim i materijalno-tehničkim rešenjima i osnovama.

Diferencijacija fizičke kulture, kao složene društvene pojave na područja fizičkog vaspitanja, sporta i sportske rekreacije uslovljena je opštim razvojem društva i proširivanje funkcija fizičke kulture koje joj je nametnuo taj razvoj u sferi rada, obrazovanja i slobodnog vremena. Izdiferenciranost fizičke kulture je uslov i kriterijum njene razvijenosti i efikasnosti. Samo se diferencijacijom socijalnih funkcija pojedinih njenih područja  i preciziranjem uloge, područja rada i zadataka neposrednih nosilaca tih područja može obezbediti savremen, racionalan i efikasan sistem fizičke kulture.

Međutim, dugo vremena fizička kultura je "deljena" na "masovnu fizičku kulturu" i "kvalitetan sport", i ako "masovnost" i "kvalitet" nisu bitni  kriterijumi za naučnu diferencijaciju socijalnih funkcija fizičke kulture. Praznina koja je nastajala usled sve rigoroznije selekcije u sportu i njegove orijentacije na manji broj talentovanih i sposobnih koji su uključivani u predimenzioniran i skup sistem sportskih takmičenja, pokušavana je uporno prividno da se popuni pokretanjem i organizovanjem različitih tzv. "masovnih akcija" u kojima je u kraćem vremenskom periodu na jednom mestu obezbeđeno "masovno" učešće radnika, seoske, školske omladine i sl. Tako se pojam "masovnosti" shvatao i u praksi realizovao kao učešće većeg broja učesnika na prostorno i vremenski ograničenoj manifestaciji (sletu, krosu, igrama, raznim ..."jadama" i sl.), a ne kao procenat od ukupne populacije stanovništva ili određene kategorije stanovništva koji je u toku čitave godine uključen u optilmalan program aktivnosti u fizičkoj kulturi.

Svako od područja fizičke kulture: fizičko vaspitanje, sport i sportska rekreacija treba da ima svoju optimalnu "masovnost" i svoj "kvalitet".

Masovnost u fizičkom vaspitanju treba da bude obuhvatanje svih učenika i studenata nastavom fizičkog vaspitanja i njihovo uključivanje kroz razgranat sistem vannastavnih aktivnosti u sportsko-rekreativne i sportske aktivnosti prema interesima i sklonostima učenika.

Masovnost u sportu treba da bude razgranat sistem lokalnih takmičenja, koji treba da bude baza i uslov izgrađivanja sistema takmičenja na višim nivoima. Optimalno, "masovnost" u sportu može da obuhvati 3 do 5 procenata populacije stanovništva, i to pod uslovom da većinu obuhvati lokalni sistem takmičenja. Insistiranje na većoj "masovnosti" u sportu nije realno niti opravdano, jer su tehnologija rada u sportskim organizacijama i sistem takmičenja veoma skupi, a savremeni sistem rane selekcije obezbeđuje pravovremen izbor talentovanih i njihovo uključivanje u sistem sportskih priprema.

Masovnost u sportskoj rekreaciji predstavlja najrazgranatiji sistem sportskorekreativnih programa i aktivnosti kroz koje najveći broj građana zadovoljava svoju svakodnevnu potrebu za kretanjem, za sadržajnim provođenjem slobodnog vremena - u stanu, kući, na ulici, u parku, na radnom mestu, na izletištu, na sportsko-rekreativnim objektima bilo individualno, grupno ili organizovano. Masovnost se ovde izražava procentom od ukupne populacije koja je uključena u sportsko-rekreativne aktivnosti.

Kvalitet u sva tri područja treba da označava kvalitet rada, efikasnost i racionalnost u ostvarivanju osnovnih funkcija,  racionalnu i efikasnu organizovanost uz obezbeđenje odgovarajućih materijalnih i kadrovskih uslova.

Programsko, organizaciono i materijalno-kadrovsko konstituisanje fizičkog vaspitanja, sporta i sportske rekreacije kao specifičnih ali komplementarnih podsistema u jedinstvenom sistemu fizičke kulture, zahteva i odgovarajuće transformacije postojeće organizacione strukture fizičke kulture uz maksimalno uvažavanje programskih i kadrovskih specifičnosti svakog od tri područja. To je osnovni uslov za racionalno i efikasno organizovanje fizičke kulture.

Često, zbog neizdiferenciranosti i nedovoljne preciznosti u pojmovnom i sadržajnom definisanju osnovnih pojava, dolazi do nesporazuma, zabuna i pogrešnog shvatanja i tumačenja sportske rekreacije. Često se pod "rekreacijom" podrazumevaju i primenjuju sadržaji i aktivnosti koji ne doprinose bržem i efikasnijem odmoru i oporavku, već, naprotiv, još više produbljuju štetne uticaje nedovoljne fizičke aktivnosti  i nervno-psihičke preopterećenosti. Svakodnevno sedenje u kafanama, kocka, pijančenje, izležavanje, neselektivno gledanje televizije i slični programi kod kojih se prednost daje komforu umesto svrsishodnoj, kulturnoj aktivnosti predstavljaju pseudorekreaciju. Pseudorekreaciju zato što ove i slične aktivnosti ne doprinose obnavljanju čovekovih fizičkih i psihičkih snaga, njegovom odmoru i oporavku.

Zato je termin "sportska rekreacija", kada je reč o rekreaciji sredstvima fizičke kulture sasvim adekvatan, jer i sadržajno i problemski celovito odražava suštinu ovog područja. Pri tome, sportska rekreacija podrazumeva aktivno učestvovanje u slobodno odabranim i primerenim programima sportske rekreacije, a nikako percipiranje (posmatranje) sportskih priredbi i takmičenja. Drugim rečima u sportskoj rekreaciji ispoljavaju se aktivni, a nikako pasivni posmatrački interesi.
 
Autor: Prof. dr Mithat Blagajac
Objavljeno: 06.06.2014.


LISTA KOMENTARA
Trenutno nema komentara u sistemu

OSTAVITE VAŠ KOMENTAR
Ime:
Prezime:

Tekst komentara:
POGLEDAJTE JOŠ I...
+ O nama
+ Kontakt
+ Pravna pouka
+ Uslovi korišćenja
+ Postanite saradnik
+ Često postavljana pitanja

POVEZANI TEKSTOVI...
> Uticaj kockarske industrije u sportu
> Programi sportske rekreacije u procesu rada
> Programi sportske rekreacije u funkciji očuvan...
> Značaj sportske rekreacije
> Osnove sportske rekreacije
 
> Preporučeni tekstovi

AKCIJE
Ako podjednako volite sport i da pišete o njemu, odnosno znate nešto novo i zanimljivo o nekoj sportskoj temi,  a uz to želite da svoje znanje iz oblasti sporta nesebično podelite sa drugima, javite nam se. Čekamo Vas!
Zanimaju Vas informacije o određenoj sportskoj manifestaciji (turniru, prvenstvu, akciji, seminaru, itd.), pogledajte najave aktuelnih sportskih manifestacija u okviru našeg Sportskog kalendara...
Ukoliko vodite neku sportsku organizaciju (savez, klub, asocijaciju i sl.) ili ste organizator neke sportske manifestacije (turnir, akcija, seminar, sl.) i želite da je medijski promovišete, odnosno sa njom upoznate širu javnost, Savremenisport.com može postati Vaš Medijski partner...
Osetite deo atmosvere sa najzanimljivijih već održanih sportskih manifestacija putem slika koje smo zbog Vas zabeležili u okviru Foro galerije...