Sociološki pristup sportu III
Kao način prizvodnje društvenog života, sport proizvodi pobednike i poražene, a sve to proizlazi iz reprodukcije suparništva i takmičarskog duha. On poprima određene sadržaje, karakter, pravce i vrednosti u zavisnosti od konkretno istoriskih uslova, strukture društva u čijim se okvirima razvija. Sportska takmičenja, na različite načine, izražavaju vrednosti i odnose koji realno postoje u društvu i među ljudima.

Tražeći odgovore na postavljanje pitanja, sociolozi konstatiraju da se privlačnost sporta ogleda u sledećem:

  • Sport kao fizička aktivnost je plodotvoran zbog razvoja indivivualnih fizičkih snaga i kao takav privlačan je za celokupnu populaciju, posebno za mlade ljude;
  • Kao igra i zabava, sport ispunjava slobodno vreme mladih, stvara zadovoljstvo i podiže radost življenja;
  • Sport je aktivnost koja iskušava i potvrđuje vlastite mogućnosti, suočava s novim izazovima i životnim avanturama; on je svojevrsna laboratorija u eksperimentiranju novim životnim iskustvima;
  • Sport je dobrovoljno i nenametnuto druženje; u njemu se ostvaruje specifična sprega individualnosti i zajedništva (spremnost za saradnju, sposobnost da se žrtvuje);
  • Za neke pojedince i grupe, sport je privlačan kao posao, profesija, kao obrt koji je dobio svoje značajno mesto u društvenoj podeli rada;
  • Sport privlači mlade kao biznis i oblik priveđivanja koji donosi značajno, a ponekad i nadprosečne prihode; ova funkcija sporta manifestuje se i kroz statusnu potrošnju;
  • Sport kao spektakl privlači veliki broj ljudi; zahvaljujući spektaklu koji se troši kao svaka druga roba, razvio se sportski turizam u obliku novog,"putujućeg čovječanstva";
  • Sport mlade ljude privlači zbog svog rituala, koji se ponavlja na sportskim borilištima proizvodeći svoje junake i žrtve;
  • Sport je oblik verbalne i nevrbalne komunikacije putem koje se šalju i primaju poruke (simboli, pokreti, govor tela, izraz lica itd..);
  • Sport je kanal društvene pokretljivosti i afirmacije; naročito dobija na značaju kada su drugi institucionalni kanali zatvoreni za društvenu promociju mladih;
  • Sport stvara svoje idole, zvezde sporta sa kojima se mnogi identifikuju; idoli se prizvode tako da se brzo troše i kratko traju;
  • Sport je privlačan jer se doživljava kao nešto izuzetno, nesvakidašnje i nerutinski;
  • Sport je "upleten u određenu društvenu situaciju" ekonomije, politike, kulture, propagande, reklame itd.

Sociologija sporta pokušava naći odgovor na pitanja konteksta i društvene uslovljenosti sporta. Njen razvoj nije prosta posledica razvoja savremene sociologije, njenog rasprostiranja na sve novije i novije pojave. Taj razvoj nije, kako neki misle, izraz mode u odnosu na druga sociološka istraživanja. Sociologija sporta je odgovor na najrealnije potrebe sportskog pokreta, neposredni rezultat tih potreba; ona ukazuje na usku zavisnost između razvoja sporta i razvoja određenih područja društvnog života, određenih pojava kulture i civilizacije.

Uticaj sporta na masovnu kulturu i obrnuto. Uzajamni odnosti sporta i politike, sporta i religije - pitanja su koja za svoje objašnjenje moraju uzimati u obzir društveni okvir, savremene tokove u kojima dominira industijalizacija i urbanizacija.

Prateći istraživanja sporta, uvidelo se da postoji "poremećena" ravnoteža u ovom području između radova bioloških i psihobioloških nauka i studija društvenih nauka (sociologija, antropologija i društvena psihologija), što dovodi u pitanje potpuno poznavanje sporta, ove nove društvene činjenice".

Sociološki pristup sportu je umnogome specifičan. Elemente za teorijski pristup sociologiji sporta činili bi:

  • Čovek kao akter i nositelj određenih aktivnosti;
  • Uloga kao očekivano ponašanje;
  • Sportski događaj ili utakmica koja okuplja aktere.

S obzirom da sociologiju sporta zanima celina društvenosti, u prvom planu njenih istraživanja nalazi se sportski događaj. Sportski događaj čine igrači (akteri), posrednici i navijači. Igrači su svakako najvažniji u najistaknutiji, jer bez njih nema utakmica i takmičenja. Za sociološko istraživanje aktera (igrača), zanimljiv je pre svega njihov međusobni odnos, odnos starijih prema mlađim igračima, odnos prema publici, sudijama, trenerima, upravi, funkcionerima i pomoćnom osoblju. Tako su značajni odnosi igrača prema lokalnoj sredini, porodici, školi, fakultetu i njihovo ponašanje u svakodnevnom životu.

Posrednici u sportu su: pedagozi fizičke kulture, treneri, sudije, funkcioneri, sprotski novinari i u poslednje vrijeme, sve češće, sponzori. Pedagozi fizičke kulture su posrednici između budućih sportista i klubova. Oni naročito teba da poznaju način uspešnog selektovanja sportskih talenata. Njihov odnos, način komuniciranja s mladima, može uticati na njihovo privlačenje ili odbijanje od sporta. Treneri imaju dvostruko ponašenje prema sportu; oni su stručnjaci i pedagozi. Nažalost, najčešće se ističe samo stručna dimenzija, koja je nesumnjivo važna, ali vrlo često ostaje ogoljena, bez nužne pedagoške dimenzije, istinskog ljudskog susreta i delovanja. S druge strane, treba istaći da nije dovoljno samo posedovati znanje, nego je potrebno i znati preneti ga. Školovanje trenera zahteva veću pedagošku i stručnu pažnju, jer su oni veoma značajni posrednici i uzori u sportu. Funkcioneri ili "spolja stojeći učesnici u sportu" ranije su radili na amaterskoj osnovi. Danas su to najčešće plaćeni funkcioneri u razlitičim sportskim klubovima i savezima. Oni su značajni jer prenose društvene vrednosti u sport. Kao posebnu kategoriju posredovanja, treba spomenuti sportsku birokratiju, koja nameće svoje obrasce ponašanja i komuniciranja u sportu. Ona je potrebna kao organizovana struktura sportskog života, ali se vrlo često javlja i kao njegova kočnica. 

Sudija i njihovo suđenje je uzok mnogih nesporazuma. Komunikacija između igrača i sudije poremećena je zbog pobede po svaku cenu. Iako postoji velika normiranost i kontrola suđenja u sportu, svedoci smo čestih incidenata zbog ogoljene komerijalizacije sporta. Nesporazumi nastaju i zbog toga što su sprotista najčeće i profecionalci, a sudije amateri ili pouprofesilonalci. Možda je izlaz u stvaranju profesionalnih sudiskih organizacija. 

Sportski novinari su među najznačajnijim posrednicima, jer utiču na javno mnjenje u odnose u sportu. Sportsko novinarstvo je vid komunikacije koje može širiti ili sužavati dimenziju sportskog uspeha, odnosno neuspeha. Novinari afirmišu društvene vrednosti i mogu presudno uticati, svojim izveštavanjem, na popularnost određenih sportova. Oni stvaraju idole, kultove i sportske zvijezde.

Sportski novinari utječu na raspirivanje strasti kod navijača i svih onih koji se zanimaju za sport. Analiza sadržaja je pokazala da je zastupljenost sportskog prostora u listovima koji nisu specijalizirani za sport 20%. Koristeći kvantitativnu i kvalitativnu alanizu sportskog izveštavanja, mogu se otkriti zanimljivi podaci o zastupljenosti ne samo pojedinog sporta, već i kluba, kao i zanimljivi podaci o igračkim vrednostima koje se traže u pojedinom sportu. Takođe treba razlikovati profesionalno izveštavanje od senzacionalizma. To je naručito značajno jer sportsko novinarstvo usmerava sportsku publiku. Sportski novinari mogu propagirati masovni sport ili samo vrhunski i takmičarski sport. Zagovaranje masovnog bavljenja nekim sportom znači da se vodi računa o njegovoj osnovi, o sportu kao pokretu fizičke kulture.

Sponzori su danas dominantni posrednici u sportu. To je marketinško-komercijalni odnos i novoprorađena komunikacija između sponzora i sportskih klubova. Kod nas je to još uvijek u začetku, neka vrsta "bukvara za početnike". Sponzorstvo u sportu još uvijek nije jasno definisano. Sponzori kao da ne shvaćaju da je njihovo mesto samo u "predvorju" sporta. Neovlašćeno mešanju u stučni rad može dovesti samo do kontraproduktivnih efekata. 

Sport se pretvorio u spektakl, tako da publika sve više dobija na značaju. Zbog brojnosti i nasilničkog ponašanja navijanje postaje sve važnija pojava kako s društvenog, tako i sa naučnog stanovišta. Navijanje ima dva značenja. Jednom je to iskazivanje privrženosti prema određenom klubu, kroz pojačanu emocionalnu razmenu navijača i aktera na terenu. Ta privrženost može se kretati od razočarenja, očajanja i besa, pa sve do radovanja i euforije. S druge strane, vidljiva je pristranost, iracionalni karakter i iracionalna društvenost. Unutar svake sportske publike mogu se izdbojiti neposredni gledaoci sporskih događaja, navijači i navijačko jezgro (gangovi). U centru (jezgra navijača) nalaze se najodaniji, najfanatičniji i najupućeniji navijači. Njih često smatraju zanesenim ili "ćaknutim" tipom navijača. Nasuprot njima, stoji "hladni" tip navijača i posmatrača sportskih događaja. Navijači se razlikuju od sportske publike po čvršćoj i stalnijoj formi. Sociološko istraživanje interesuje, prije svega, socijalno poreklo navijača, društveni položaj, obrazovni nivo itd.
 
Autor: Prof. dr. Ivan Anastasovski
Objavljeno: 12.07.2014.


LISTA KOMENTARA
Trenutno nema komentara u sistemu

OSTAVITE VAŠ KOMENTAR
Ime:
Prezime:

Tekst komentara:
POGLEDAJTE JOŠ I...
+ O nama
+ Kontakt
+ Pravna pouka
+ Uslovi korišćenja
+ Postanite saradnik
+ Često postavljana pitanja

POVEZANI TEKSTOVI...
> Socijalna kohezija, integracija, inkluzija i sport
> Sociokulturni i ekonomski značaj sportskih man...
> Sociološki argument košarke
> Sociološki pristup sportu II
> Sociološki pristup sportu
 
> Preporučeni tekstovi

AKCIJE
Ako podjednako volite sport i da pišete o njemu, odnosno znate nešto novo i zanimljivo o nekoj sportskoj temi,  a uz to želite da svoje znanje iz oblasti sporta nesebično podelite sa drugima, javite nam se. Čekamo Vas!
Zanimaju Vas informacije o određenoj sportskoj manifestaciji (turniru, prvenstvu, akciji, seminaru, itd.), pogledajte najave aktuelnih sportskih manifestacija u okviru našeg Sportskog kalendara...
Ukoliko vodite neku sportsku organizaciju (savez, klub, asocijaciju i sl.) ili ste organizator neke sportske manifestacije (turnir, akcija, seminar, sl.) i želite da je medijski promovišete, odnosno sa njom upoznate širu javnost, Savremenisport.com može postati Vaš Medijski partner...
Osetite deo atmosvere sa najzanimljivijih već održanih sportskih manifestacija putem slika koje smo zbog Vas zabeležili u okviru Foro galerije...